موريتس دو كوتز بوئه ( مترجم : محمود هدايت )

63

مسافرت به ايران بمعيت سفير كبير روسيه در سال 1817 م ( فارسى )

بغايت قشنگ و منازل سنگى بسيار در آن ساخته شده ، هرطرف حياط قشنگى ملاحظه مىشود كه خيابانهاى مشجر و گلكاريهاى زيبا دارد - باغچه و حوض و فواره در آن بسيار است بطوريكه در گرمترين ايام مىشود آنجا در فضا گردش كرد يك قسمت از اين ابنيه بسبك اروپا و قسمتى بسبك آسيا ساخته شده - تقسيمات درونى اين عمارت از هر جهت راحت و با سليقه است . صومعه‌اى كه در وسط اين محوطه واقع و بيش از 1500 سال است ساخته شده خيلى عجيب به نظر ميرسد ولى سبك بنائى آن ساده و باشكوه است - بوميان را عقيده آنست كه سن گرگوار « جرجيس مقدس » خود روح‌القدس را ديده كه در اين نقطه فرود آمده بدين سبب كليسائى درين نقطه بنا كرده - گويند سن گرگوار مكرر بكوه آرارات مسافرت كرده شايد تخته شكسته‌اى از كشتى نوح بدست آورد ولى چيزى نيافته بالاخره يكقطعهء آن را خداوند در عالم رؤيا براى او فرستاده كه در نهايت احترام آن را نگاهدارى ميكنند ! هرسال از تمام عالم پولهاى زيادى به اين صومعه ميرسد چه تنها نقطه‌اى كه ارامنه مىتوانند در آن روغن مقدس تحصيل كنند همين كليساست - اين روغن را كشيش بزرگ به كمك دوازده اسقف ميسازد كه دعوت آنان با وجود سيصد كشيش كار مشكلى نيست . قراء اطراف اين كليسا بهترين مناظر را داراست و چون در يك امتداد جمع شده است شهر آباد حاصلخيزى تشكيل داده . از مراقبت حكمران ايروان امنيت در تمام نقاط اين سرزمين حكمفرماست ولى ضمنا حكم غارت اين دير و متعلقات آن را هم صادر كرده است - گمان ميكنم ولايتعهد عظمى با آنهمه علو رأى و بلندى نظر ازين قضايا بىاطلاع باشند و الا چطور ممكن بود تا حال مردم بدبخت اين محل را از شر اين شقى خلاص نفرموده باشند . از وقتى كه اين حاكم بدين محل آمده تمول عجيبى پيدا كرده ، گرچه كبرسن نخواهد گذاشت كه استفاده‌اى از آن كند ولى عادت بظلم و شقاوت او را وادار به اين اعمال كرده است - منتها درجه عيشش اذيت و آزار اين راهبانست ، همين كه بشنود يك مسافر مسيحى يكشب درين دير بسر برده فورا